Lin Scholte 1921 – 1997

Wie is Lin Scholte?

Lin Scholte is mijn grootmoeder en ik ben haar grootste fan van haar sinds ik me kan heugen. Mijn oma is afkomstig uit een KNIL-familie; haar Javaanse voormoeders trouwden met KNIL-soldaten en leefden in de tangsi, de kazerne. Lin Scholte is een van de zeldzame schrijvers, die deze Javaanse vrouwen een stem hebben gegeven. Een herdruk van alle werken van Lin Scholte was dan ook zeer wenselijk. En uiteindelijk gerealiseerd. Door Vilan van de Loo.

Vilan van de Loo

“O ja, Anak kompenie!”, zeggen degenen, die de naam van Lin Scholte horen “Ja”, knik ik dan, “dat was haar eerste boek.” Maar Lin Scholte (1921-1997) schreef veel meer, drie boeken in totaal, een kookboek, artikelen en talloze brieven. Toch is haar naam vooral verbonden aan haar romandebuut Anak kompenie, kind van de Compangnie, en dat was haar moeder Djemini, over wie het boek vooral gaat. Zij werd geboren in de tangsi, de soldatenkazerne waarin vooral de lagere rangen KNIL-mannen woonden met hun vrouwen en kinderen. Een fascierende wereld, waarover Lin Scholte publiceerde.

In 1965 verscheen Anak kompenie. Daarna kwam het kookboek Lekker koken van Sabang tot Merauke (1972) waarin recepten en anekdotes staan. Vervolgens verschenen de andere boeken: Bibi Koetis voor altijd (1974) en Takdiran en andere verhalen (1977). In Moesson publiceerde ze herinneringen en reisverhalen. In alles wat Lin Scholte schreef, had ze een eigen stem. Lin Scholte was een een Indische vertelster, die met enkele woorden een eigen wereld kon oproepen. Zoals de tangsiwereld, die tussen de KNIL-structuur door toch vooral Indonesisch lijkt te zijn. Daar gaat haar aandacht naar uit, naar de ooms en tantes, naar de verhalen over mommohs en gendruwohs, naar de hulp van doekoens. Een wereld, die ze met liefde beschrijft, die ze kreeg van haar moeder en waarin ze zich thuisvoelde. De Hollandse wereld was haar minder vertrouwd. Zoals ze zelf beschreef in Anak kompenie.

Anak kompenie

‘Lin(da) leerde de twee werelden bewust van elkaar geschieden te houden. Twee werelden. In beide voelde ze zich een vreeemde en dit zou ze nog lang doen. Pas later, toen ze ouder was, ervoer ze met voldoening, ja zelfs met trots Oost en West in zich verenigd te hebben. Want eerst toen legde ze alle schroom en schaamte af dat ze van moeders kant ‘Javaanse’ eigenschappen had geërfd. Ze wist toen dat die eigenschappen geen ‘minderwaardigheid’ in karakter vertegenwoordigen, maar een ‘ras-eigenschap’. Naar het zo uitkwam, kon Lin(da) dan ook volkomen ‘totok’-zijn onder tokoks, ‘Javaanse’ onder Javanen en ‘Indische’ onder de Indischen in haar denken en spreken.

Zo was het ook. Thuis, dat was in haar jeugdjaren het Indonesische. Later leerde ze wat Indisch voor haar betekende, een les, die begon op school en harder werd in de Bersiap-tijd. Ook daar scheef Lin Scholte over, in Takdiran, wat ‘lotsbestemming’ betekent. In de jaren ’50 kwam Lin naar Nederland. Hier bouwde ze met haar echtgenoot en 2 kinderen een nieuw leven op. Gemakkelijk was het niet, maar het lukte. 

Zo’n vrouw verdient een biografie, dacht ik. Dankzij een bescheiden subsidie en spaargeld kan ik me nu aan het onderzoek wijden naar haar leven en werk. Ik ben zo gelukkig dat de nazaten van Lin Scholte royaal zijn in het delen van hun herinneringen, en mij ook foto’s en brieven ter inzage geven. Details, die nergens beschreven staan, komen zo onder mijn aandacht. Ik hoorde dat Lin tegen haar moeder hoog-Javaans sprak, at ze bij voorkeur ‘s nachts haar boeken schreef. Ik zag een video-opname van een familiebijeenkomst waarop Lin aanwezig was, en in haar overvolle keuken stond en glimlachte. Ik leerde Lin kennen, als jong meisje op Celebes. Zo raak ik geleidelijk vertrouwd met een leven dat voorbij is, maar bewaard moet worden’, aldus Vilan van de Loo

Lin Scholte, verzamelde romans en verhalen

Met de publicatie van ‘Verzamelde romans en verhalen van Lin Scholte’ heeft Stichting Tong Tong het werk van Lin Scholte weer eenvoudig bereikbaar gemaakt voor een hedendaags publiek. Vilan van de Loo schreef een biografische inleiding, verzamelde mooie privéfoto’s en ontdekte een onuitgegeven manuscript van Lin Scholte in het Letterkundig Museum.

Lin Scholte (1921-1997) is een belangrijke schrijfster voor de Indische en Nederlandse letterkunde. Als een van de weinigen beschreef zij met groot oog voor detail het leven in de tangsi (kazerne) in Nederlands-Indië, waar KNIL-militairen dikwijls samenleefden met hun Indonesische vrouw en hun kinderen. Zij schreef hierover in haar door Rob Nieuwenhuys en vele anderen bejubelde debuut Anak Kompenie. In later werk schreef Lin Scholte met diezelfde precisie over de oorlog in Indië, de bersiap en het ontstaan van de republiek Indonesië.

In al haar boeken klinkt luid en duidelijk de stem van de Indische vertelster door, die intens betrokken is bij haar drie werelden: de Indische, de Javaanse en de Hollandse. Op overtuigende wijze weet Lin Scholte de lezer deelgenoot te maken van haar leven.

Met de boekuitgave van Stichting Tong Tong zijn de drie belangrijke romans van Lin Scholte weer verkrijgbaar: Anak Kompenie (1965), Bibi Koetis voor altijd (1974) en Takdiran en andere verhalen (1977). In dezelfde omnibus is ook een nooit eerder gepubliceerd verhaal opgenomen: Fientje de Feniks. Hierin schetst Lin Scholte de geschiedenis van een Indisch meisje dat aan het begin van de twintigste eeuw, na een ongelukkige liefdesgeschiedenis, in Batavia werd vermoord. Samensteller Vilan van de Loo leidt het verzameld werk in met een biografische schets.

De foto’s zijn verzameld in een fotokatern op mooi papier. De verzamelde romans en verhalen zijn gedrukt op dun papier, waardoor het een kloeke, maar toch handzame bundel blijft. Het omslag door ontwerper Arthur Meyer (met flappen voor en achter) stond op de longlist van Het Mooiste Boekomslag 2007.

Heruitgave van Lin Scholte’s werk, aangevuld met een biografie door Vilan van de Loo, gepresenteerd op 17 mei 2006 in het Bibit Theater, op de Tong Tong Fair. Met medewerking van Edy Seriese en Guus Cleintuar.

Interesse in werken van Lin Scholte?

Oma Lin Scholte’s werk is nog steeds verkrijgbaar. De omnibus Lin Scholte, verzamelde romans en verhalen is verkrijgbaar onder andere bij bol.com , via stichting Tong Tong, die haar omnibus uitbracht als ook via bookspot.nl.

De losse exemplaren van Lin Scholte’s boeken zijn echter moeilijker en sporadisch te vinden zoals Anak kompenie via omero.nl. Of Takdiran en andere verhalen, Bibi Koetis en oma’s kookboek Lekker koken van Sabang tot Merauke, die incidenteel en zeldzaam verkrijgbaar zijn via boekwinkeltjes.nl.

Pin It on Pinterest

Deel dit met je vrienden